Najskuteczniejsze farmakologiczne preparaty na odchudzanie – co warto o nich wiedzieć? 

Otyłość stanowi narastający problem zdrowia publicznego na całym świecie, niosąc za sobą poważne konsekwencje zarówno dla jednostek, jak i dla systemów opieki zdrowotnej. Zwiększa ryzyko rozwoju wielu przewlekłych chorób, w tym chorób układu krążenia, cukrzycy typu 2 oraz niektórych typów nowotworów. Skuteczne strategie leczenia, w tym interwencje farmakologiczne, mają kluczowe znaczenie dla ograniczenia tych zagrożeń. Sprawdź, które preparaty są obecnie stosowane w leczeniu otyłości!

Modyfikacje stylu życia, dieta i zwiększenie aktywności fizycznej, są podstawą leczenia otyłości. Jednak często ich długoterminowa skuteczność jest ograniczona z różnych przyczyn. W związku z tym farmakologiczne metody leczenia mogą stanowić uzupełnienie zmian stylu życia, szczególnie u osób ze znaczną otyłością lub współistniejącymi chorobami. Ze względu na duże zapotrzebowanie na takie preparaty, trwają liczne badania dotyczące nowych substancji mogących wspierać leczenie otyłości. Które z nich uważa się obecnie za najskuteczniejsze?

Jakie preparaty stosuje się w farmakologicznym leczeniu otyłości?

Na terenie Unii Europejskiej, według danych z 2024 roku, zarejestrowanych było pięć leków przeznaczonych do leczenia otyłości:

• liraglutyd,
• semaglutyd,
• tirzepatyd,
• preparat złożony z chlorowodorku naltreksonu i chlorowodorku bupropionu,
• orlistat.

Należy jednak pamiętać, że sytuacja ta ulega dynamicznym zmianom, ponieważ w grupie analogów GLP-1 trwają badania nad nowymi preparatami, a niektóre są już w procesie rejestracji.

Analogi GLP-1 – czym się charakteryzują?

Pierwsze trzy preparaty to analogi peptydu glukagonopodobnego typu 1 (GLP1). Ta grupa preparatów jest wciąż rozbudowywana, ponieważ trwają badania nad substancjami o potencjalnie coraz wyższej skuteczności, jak np. amykretyna, która w testach wypada bardzo obiecująco.

Peptyd glukagonopodobny 1 (GLP-1) jest hormonem inkretynowym wydzielanym w jelitach po spożyciu posiłku. Odgrywa kluczową rolę w regulacji poziomu glukozy we krwi poprzez stymulowanie wydzielania insuliny i hamowanie wydzielania glukagonu. Ponadto, GLP-1 wpływa na apetyt i uczucie sytości poprzez oddziaływanie na podwzgórze w mózgu, spowalnia opróżnianie żołądka i zmniejsza spożycie pokarmu. To wielokierunkowe działanie GLP-1 czyni go obiecującym celem terapeutycznym w leczeniu otyłości.

Takim analogiem GLP-1 jest semaglutyd, który zyskał znaczną popularność ze względu na swoją skuteczność w odchudzaniu. Semaglutyd jest podawany w formie jednorazowej iniekcji podskórnej raz w tygodniu lub doustnie. Badania kliniczne z serii STEP (Semaglutide Treatment Effect in People with obesity) wykazały znaczną i trwałą redukcję masy ciała.

W badaniach STEP 1-3, trwających 68 tygodni, semaglutyd w dawce 2,4 mg powodował utratę wagi o 15-16% u osób bez cukrzycy typu 2 i o 9,6% u osób z tą chorobą. W badaniu STEP 4 zaobserwowano, że kontynuacja leczenia semaglutydem przez 48 tygodni prowadziła do dalszej znacznej utraty wagi, podczas gdy przejście na placebo spowodowało ponowny przyrost masy ciała.

Długoterminowa skuteczność semaglutydu została potwierdzona w badaniu STEP 5, trwającym 104 tygodnie. Co więcej, w badaniu STEP UP wykazano, że wyższa dawka semaglutydu (7,2 mg) prowadzi do jeszcze większej utraty wagi, średnio o 20,7% po 72 tygodniach. Badania wykazały również, że semaglutyd przynosi korzyści sercowo-naczyniowe u osób z otyłością.

Liraglutyd to kolejny analog GLP-1, dostępny w Polsce, zarejestrowany zarówno w leczeniu cukrzycy typu 2 (pod nazwą Victoza), jak i otyłości (pod nazwą Saxenda) w różnych dawkach. Dawka stosowana w leczeniu otyłości wynosi do 3,0 mg na dobę i jest podawana w formie jednorazowej iniekcji podskórnej.

Badania kliniczne z serii SCALE (Satiety and Clinical Adiposity—Liraglutide Evidence) wykazały, że liraglutyd konsekwentnie prowadził do redukcji wagi w zakresie 4-7 kg, a znaczny odsetek pacjentów osiągnął zmniejszenie masy ciała o ≥5% i >10% w porównaniu z placebo w okresie 56 tygodni. W jednym z badań, około 54% pacjentów przyjmujących liraglutyd w dawce 3,0 mg osiągnęło utratę wagi o 5% lub więcej, a około 25% utratę wagi większą niż 10%. Liraglutyd wykazał skuteczność w redukcji masy ciała zarówno u diabetyków, jak i osób bez cukrzycy.

Tirzepatyd jest przedstawicielem nowej grupy leków inkretynowych, długo działającym podwójnym agonistą receptorów: GIP (glukozozależny peptyd insulinotropowy) i GLP1. Badania prowadzone nad tym lekiem dowodzą, że jest on skuteczny w walce z otyłością i pomaga w zmniejszeniu ilości tkanki tłuszczowej trzewnej. Ma też wpływ na poprawę gospodarki węglowodanowej oraz profilu lipidowego. Wykazuje też pozytywne działanie w przypadku nadciśnienia tętniczego oraz insulinooporności.

Inne leki przeznaczone do walki z otyłością

Orlistat, najdłużej dostępny na rynku preparat, działa poprzez hamowanie wchłaniania tłuszczów w przewodzie pokarmowym. Standardowa dawka terapeutyczna wynosi 120 mg trzy razy dziennie, przyjmowana przed, w trakcie lub do godziny po głównym posiłku.

Skuteczność leczenia orlistatem ocenia się po 3 miesiącach stosowania, a kryterium skuteczności jest zmniejszenie masy ciała o co najmniej 5% wartości wyjściowej. Badania wykazały, że leczenie prowadzi do umiarkowanego ubytku masy ciała, średnio o około 2,9 kg w ciągu 12 miesięcy, jednak u osób przestrzegających zasad terapii utrata masy ciała może być większa, sięgając około 8,8 kg rocznie. Może również przyczyniać się do poprawy profilu metabolicznego, w tym obniżenia stężenia cholesterolu i ciśnienia tętniczego krwi.

Kolejnym zarejestrowanym lekiem jest preparat złożony z chlorowodorku naltreksonu i chlorowodorku bupropionu. Mechanizm działania tego leku polega na oddziaływaniu na ośrodkowy układ nerwowy, wpływając na apetyt i układ nagrody.

Dawka terapeutyczna to dwie tabletki dwa razy dziennie, osiągana stopniowo w ciągu pierwszych czterech tygodni leczenia. Skuteczność ocenia się po trzech miesiącach stosowania pełnej dawki, a kryterium jest również zmniejszenie masy ciała o co najmniej 5% wartości wyjściowej. Badania kliniczne wykazały, że połączenie bupropionu z naltreksonem może prowadzić do redukcji masy ciała o co najmniej 5% u 53-80% pacjentów w ciągu 56 tygodni.

Warto wspomnieć, że w przeszłości stosowano inne leki w terapii otyłości, takie jak sibutramina i fenfluramina, jednak zostały one wycofane z powodu poważnych działań niepożądanych.

Czy takie preparaty są bezpieczne dla zdrowia?

Każdy lek może wywoływać różne efekty uboczne. Orlistat często wiąże się z działaniami niepożądanymi ze strony przewodu pokarmowego. Agoniści receptora GLP-1, jak liraglutyd i semaglutyd, również mogą powodować dolegliwości żołądkowo-jelitowe, w tym nudności, wymioty, biegunkę i zaparcia, które zazwyczaj są łagodne i przemijające. Poważne działania niepożądane były rzadkie we wszystkich dostępnych obecnie grupach leków. Takie preparaty powinny być jednak przyjmowane pod kontrolą lekarza.

Jakie są perspektywy farmakologicznego leczenia otyłości w przyszłości?

Farmakologiczne metody leczenia odgrywają coraz większą rolę w terapii otyłości. Agoniści receptora GLP-1, zwłaszcza semaglutyd, wykazują znaczną skuteczność w indukowaniu utraty wagi i oferują dodatkowe korzyści sercowo-naczyniowe. Amykretyna, nowy agonista podwójnego receptora GLP-1 i amyliny, prezentuje bardzo obiecujące wyniki we wczesnych badaniach klinicznych, potencjalnie przewyższając skutecznością dotychczas poznanych agonistów receptora GLP-1.

Należy jednak pamiętać o ograniczeniach. Długoterminowa skuteczność i bezpieczeństwo nowszych leków, takich jak amykretyna, są nadal badane, a bezpośrednie porównania wszystkich dostępnych leków są ograniczone.

Bibliografia:

1. Bąk-Sosnowska M, Białkowska M, Bogdański P, et al. Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na otyłość 2024 – stanowisko Polskiego Towarzystwa Leczenia Otyłości. Medycyna Praktyczna. Wydanie Specjalne. 2024; wrzesień: 1-116.
2. Kusz-Rynkun A, Walicka M, Marcinowska-Suchowierska E. Farmakologiczne leczenie otyłości. Postępy Nauk Medycznych 2013;5b:44-48.
3. Belay KE, Jemal RH, Tuyizere A. Innovative Glucagon-based Therapies for Obesity. Journal of the Endocrine Society. 2024;8(12).
4. Mehta A, Marso SP, Neeland IJ. Liraglutide for weight management: a critical review of the evidence. Obesity Science & Practice. 2016;2(1):3-13.
5. Amaro A, Sugimoto D, Wharton S. Efficacy and safety of semaglutide for weight management: evidence from the STEP program. Postgraduate Medicine. 2022;134(sup1):5-17.

Artykuł sponsorowany