PREMIERA: Bł. Marcelina Darowska – Autobiografia duchowa

Spośród 9 świętych i 154 błogosławionych Polaków, których św. Jan Paweł II wyniósł do chwały ołtarzy, w sposób szczególny wyróżnia się bł. Marcelina Darowska (1827-1911), zaliczana do przedstawicieli typowo polskiej zmartwychwstańczej szkoły duchowości. Urodziła się w szlacheckiej rodzinie na terenie obecnej centralnej Ukrainy. Była żoną, matką dwójki dzieci i wdową, a wreszcie (współ)założycielką Zgromadzenia Sióstr Niepokalanego Poczęcia NMP i wychowawczynią niezliczonych zastępów dziewcząt pochodzących zarówno z rodów szlacheckich jak i z prostego ludu. Chrześcijańskie i patriotyczne „wychowanie kobiety do roli matki, żony i obywatelki” – jak mawiała – jest jedną z głównych racji jej Zgromadzenia, dlatego do dziś niemal przy wszystkich klasztorach sióstr niepokalanek są szkoły różnego typu. Dla nich Błogosławiona wypracowała oryginalną jak na II połowę XIX wieku personalistyczną metodę wychowawczą, którą
wyprzedziła pedagogikę o niemal sto lat.

Oprócz tych wiekopomnych dzieł pozostawiła po sobie ogromny materiał piśmienniczy, który zasadniczo w całości zachował się i jest przechowywany w Archiwum Zgromadzenia w Szymanowie. Już w okresie międzywojennym podejmowano starania o jej beatyfikację. W związku z tym ogromna większość jej pism
została przez siostry przepisana na maszynie w kilku egzemplarzach. Jest to zbiór liczący 143 tomy, każdy średnio po około 180 stron. W sumie daje to ponad 25 tysięcy stronic maszynopisu.

Jej pisma są bardzo zróżnicowane pod względem treści. Są wśród nich m.in.: wspomnienia, pamiętnik, zapiski duchowe, traktaty mistyczne, pierwsze konstytucje zakonne, rekolekcje dla zakonnic i świeckich. Na uwagę zasługuje zachowana ogromna epistolografia obejmująca ponad 11 tysięcy listów pisanych głównie do zakonnic, duchowieństwa, wychowanek i różnych świeckich. Archiwalia te poza oczywistą wartością teologiczną mają także doniosły walor kulturotwórczy.

Z tej racji ks. prof. dr hab. Marek Chmielewski, wykładowca teologii duchowości na KUL, od ponad 35 lat zajmujący doświadczeniem mistycznym bł. Marceliny Darowskiej, podjął intensywne prace mające na celu opublikowanie najważniejszych tekstów jej autorstwa, zaplanowane na lata 2024-2029. Przewidzianych jest sześć tomów pism i siódmy – zbiór studiów na bazie jej pism. Stało się to możliwe dzięki sfinansowaniu badań (grant) w ramach Narodowego Programu Rozwoju Humanistyki Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa.

Na początku 2026 roku w Wydawnictwie KUL ukazał się pierwszy tom pism bł. Marceliny pt. Autobiografia duchowa, liczący 1015 stron (ważący 1842 g). Jak głosi tytuł, złożyły się nań teksty o głębokiej treści duchowej i mistycznej, które pozwalają lepiej zrozumieć fenomen założycielki niepokalanek. Dzieło otwiera niedokończona autobiografia pt. Coś co poprzedziło. Dalej mamy m.in. 28 notatek wyjętych z jej listów do kierownika duchowego o. Hieronima Kajsiewicza, zmartwychwstańca, potem dwuczęściowy Pamiętnik, uzupełniające go bieżące Zapiski oraz Testament, kilka drobnych pism napisanych tuż przed śmiercią, relacje sióstr z okresu jej śmiertelnej choroby (paraliż) oraz podniosłą mowę pogrzebową abp. Józefa Teodorowicza, która jest syntezą jej życia i dzieła. Znaczą część tomu zajmuje dwuczęściowy traktat ascetyczno-mistyczny pt. Kartki. Po nim następują zebrane modlitwy, które Błogosławiona opracowała na potrzeby swojej zakonnej
wspólnoty. Całość zamyka zbiór kilkudziesięciu opinii na temat ówczesnych książek, m.in. Marii Rodziewiczówny (wychowanki sióstr niepokalanek w Jazłowcu) oraz różne sprawy rodzinne, jak chciażby długa lista rzeczy składających się na ślubną wyprawę Karoliny Dzieduszyckiej – córki Błogosławionej. W końcowych aneksach zamieszczono biogramy sióstr oraz innych osób, których nazwiska pojawiają się w tomie, a także indeks osób i miejscowości. W treści dzieła zamieszczono 25 czarnobiałych fotografii przedstawiających głównie autorkę tekstów i jej najbliższych. Okładkę oraz stronę tytułową zdobi popiersie bł. Marceliny z portretu namalowanego za jej życia przez znaną polską malarkę Celinę Michałowską, jedną z sióstr niepokalanek.

Publikacja, wydana w nakładzie 200 egzemplarzy, jest dostępna w systemie open access (DOI: 10.31743/kul.9788382881950). Po raz pierwszy więc w polskiej literaturze mamy swobodny dostęp do prawdziwej kopalni wiedzy o życiu duchowym i mistyce oraz polskiej religijności i obyczajowości II połowy XIX wieku. Prezentowane treści dobitnie pokazują, że bł. Marcelina Darowska poprzez swoje pisma i dzieła wywarła istotny wpływ na polską kulturę. Stała się jednym z tych kamieni węgielnych, na których kilkanaście lat po jej śmierci możliwe było odbudowywanie Rzeczypospolitej po 123 latach niewoli.